Mikroekonomia - ANALIZA CZYNNIKÓW PRODUKCJI. ANALIZA MIKROEKONOMICZNA RYNKU PRACY
ANALIZA CZYNNIKÓW PRODUKCJI. ANALIZA MIKROEKONOMICZNA RYNKU PRACY.
Popyt na czynniki produkcji - popyt pochodny. Jest on bowiem określony przez popyt na produkty lub usługi, do wytwarzania których służą te czynniki produkcji.
Decyzje przedsiębiorstwa:
o wielkości produkcji (przedsiębiorstwo w swoich decyzjach uwzględnia popyt na wytwarzane produkty i koszty produkcji)
o popycie na czynniki produkcji (producent uwzględnia rozmiary produkcji i ceny czynników produkcji)
Analiza długookresowa - zakłada się, że zmianie ulegają oba czynniki, zarówno praca jak i kapitał, analiza długookresowego popytu przedsiębiorstwa na czynniki produkcji
Analiza krótkookresowa - zakłada się, że w krótkim okresie kapitał nie ulega zmianie, analizuje się zatem tylko krótkookresowy popyt przedsiębiorstwa na pracę
Analiza długookresowa - wybór najbardziej efektywnej techniki produkcji
Krzywa jednakowego produktu (izokwanta)
KL
kapitałochłonna (pracooszczędna) metoda produkcji
KA
AL
izokwanta
pracochłonna (kapitałooszczędna)
metoda produkcji
BL
KB
LB
0
LA
L
Z dostępnych technik produkcji wybieramy taką, która zapewnia najniższe koszty produkcji.
Wybór optymalnej kombinacji czynników produkcji
KL
metoda produkcji minimalizująca koszty
CL
linia jednakowego nakładu (kosztu)
( pK K + pL L = N )
K*
0
L
L*
Reakcja producentów na zmiany cen czynników produkcji
(Jak reaguje popyt na czynniki produkcji na zmianę ich cen?)
efekt substytucyjny
efekt podażowy
Efekt substytucyjny polega na zastępowaniu czynnika produkcji, którego cena relatywnie rośnie, innym czynnikiem produkcji, którego cena relatywnie maleje.
(substytucja między czynnikami produkcji - wywołana zmianą ich relacji cenowych)
Efekt podażowy jest związany ze zmianą wielkości produkcji (podaży) i dostosowaniem do zmienionych rozmiarów produkcji zapotrzebowania na czynniki. ® Z kolei zmiana wielkości produkcji jest wynikiem dostosowania decyzji przedsiębiorstwa do zmienionych kosztów wytwarzania.
Rozważmy reakcje producenta na wzrost ceny pracy (na wzrost płacy).
efekt substytucyjny - substytucja czynnika droższego przez tańszy, a więc zastąpienie nakładów pracy nakładami kapitału
efekt podażowy - spadek produkcji (podaży) wywołany wzrostem kosztów wytwarzania i zmniejszenie zapotrzebowania na wszystkie czynniki produkcji łącznie
Efekt substytucyjny zmiany relacji cen czynników produkcji
(efekt wzrostu względnej ceny pracy)
linia jednakowego kosztu
po zmianie cen
KL
optymalna metoda produkcji po zmianie cen
optymalna metoda produkcji przed zmianą cen
C¢L
CL
linia jednakowego kosztu
przed zmianą cen
L
0
Efekt podażowy wzrostu względnej ceny pracy
wyższy koszt krańcowy
w rezultacie wzrostu ceny pracy
cenaL
początkowy koszt krańcowy
A¢L
AL
cenaL
utarg krańcowy
Produkcja
Q¢L
QL
0
Krótkookresowy popyt przedsiębiorstwa na pracę
Przedsiębiorstwo podejmuje decyzje o wielkości produkcji i zatrudnienia kierując się maksymalizacją zysku. Wielkość optymalnego zatrudnienia wyznaczana jest zgodnie z poniższym rachunkiem:
gdzie:
Z - zysk,
U - utarg (zależy od zatrudnienia)
K - koszty produkcji (zależą od zatrudnienia)
L - zatrudnienie
Warunek: pierwsza pochodna funkcji zysku = 0
krańcowy przychód z pracy (krańcowy utarg z pracy) =
krańcowy koszt pracy =
Warunek optymalnego zatrudnienia (przy którym przedsiębiorstwo osiąga maksymalny zysk:
krańcowy przychód z pracy = krańcowy koszt pracy
Krótkookresowe decyzje przedsiębiorstwa dotyczące zatrudnienia w warunkach doskonałej konkurencji
W przedsiębiorstwie wolnokonkurencyjnym, utarg jest równy:
gdzie: p - cena, cena nie zależy od wielkości produkcji (przedsiębiorstwo jest cenobiorcą)
Krańcowy przychód z pracy jest równy wtedy wartości krańcowego produktu pracy:
gdzie QK - krańcowy produkt pracy (krańcowa produkcyjność pracy):
Na koszty produkcji składają się koszty pracy i koszty nie zależne od zatrudnienia (koszty stałe):
gdzie: w - płaca, (w przedsiębiorstwie wolnokonkurencyjnym płaca nie zależy od wielkości zatrudnienia)
Krańcowy koszt pracy dla przedsiębiorstwa wolnokonkurencyjnego jest równy płacy:
Uwzględniając powyższe zależności, ogólny warunek optymalnego zatrudnienia:
dla przedsiębiorstwa wolnokonkurencyjnego przyjmuje następującą postać:
czyli:
lub
Warunek optymalnego zatrudnienia dla przedsiębiorstwa wolnokonkurencyjnego:
(płaca realna = krańcowa produkcyjność pracy)
gdzie: płaca realna - płaca nominalna podzielona przez cenę wytwarzanego produktu
Krzywa popytu na pracę
w warunkach doskonałej konkurencji
Płaca
realna
krańcowa produkcyjność pracy
płaca realna
wr
0
Zatrudnienie
Krótkookresowy popyt na pracę - przypadek monopolu i monopsonu
Przypadek monopolu (lub niedoskonałej konkurencji):
Cena wytwarzanego produktu zależy od wielkości produkcji - wynika to z malejącej krzywej popytu na wytwarzany produkt
Oznacza to, że przedsiębiorstwo zwiększając produkcję i ofertę na rynek, może uzyskać za swoje wyroby coraz niższą cenę.
Przypadek monopsonu:
monopson - gdy na rynku występuje jedyny nabywca, jest to więc odpowiednik monopolu w dziedzinie zakupu, monopsonista może wyznaczać cenę nabycia.
Gdy przedsiębiorstwo zajmuje pozycję monopsoniczną na rynku pracy, tzn. jest jedynym nabywcą tego czynnika produkcji, płaca zależy od zapotrzebowania na pracę tego przedsiębiorstwa - wynika to z rosnącej krzywej podaży pracy
Oznacza to, że wraz ze wzrostem popytu na pracę, przedsiębiorstwo o pozycji monopsonicznej musi oferować zatrudnianym pracownikom coraz wyższą płacę.
Porównanie decyzji przedsiębiorstw dotyczących zatrudnienia
w warunkach doskonałej konkurencji oraz monopolu i monopsonu
Płaca
nomin.
krańcowy przychód z pracy
krańcowy koszt pracy
płaca nominalna
w
wartość krańcowego produktu z pracy
0
Zatrudnienie
L3
L2
L4
L1
Decyzje o zatrudnieniu
Konkurencja doskonała
(przedsiębiorstwo nie ma wpływu na cenę produktu)
Konkurencja niedoskonała, monopol (przedsiębiorstwo ma wpływ na cenę produktu)
Przedsiębiorstwo nie ma wpływu na wysokość płac
zatrudni L4 pracowników
(zrównanie płacy z wartością krańcowego produktu pracy)
zatrudni L2 pracowników
(zrównanie płacy z krańcowym przychodem pracy)
Monopson (przedsiębiorstwo ma wpływ na wysokość płac)
zatrudni L3 pracowników
(zrównanie krańcowego kosztu pracy z wartością krańcowego produktu pracy)
zatrudni L1 pracowników
(zrównanie krańcowego kosztu pracy z krańcowym przychodem pracy)
Wniosek:
Najwyższym popytem na pracę charakteryzuje się przedsiębiorstwo działające w warunkach doskonałej konkurencji. Zarówno monopol jak i monopson ograniczają popyt przedsiębiorstwa na pracę.
Podaż pracy
Decyzje indywidualne:
Czy pracować? Czy wejść do zasobu siły roboczej?
W jakim wymiarze pracować? (decyzje dotyczące czasu pracy)
zasób siły roboczej - zasób ludzi aktywnych zawodowo, tzn. pracujących lub aktywnie poszukujących zatrudnienia
Podaż pracy (w ujęciu mikroekonomicznym)
krzywa podaży pracy S2
płaca
realna
wA
A
krzywa podaży pracy S1
w1
nakład pracy (czas pracy)
0
Efekt substytucyjny i dochodowy wzrostu płacy realnej (Można przeprowadzić rozumowanie analogiczne jak w modelu wyboru konsumenta. Wybór dotyczy, czy przeznaczać więcej czasu na pracę i osiągać wyższe dochody oraz większą konsumpcję, czy też więcej czasu przeznaczać na odpoczynek)
Efekt substytucyjny - wzrost płacy realnej powoduje wzrost względnej opłacalności pracy, co pociąga za sobą czysty efekt substytucyjny, polegający na tym, że ludzie chcą dłużej pracować za wyższą stawkę płac)
Efekt dochodowy - wraz ze wzrostem dochodu realnego zmieniają się nasze preferencje: coraz bardziej cenimy czas wolny w porównaniu z dodatkową konsumpcją (dodatkowym dochodem realnym)
Ostateczny kształt krzywej podaży pracy zależy od tego, który z efektów: dochodowy czy substytucyjny jest silniejszy.
Aktywność zawodowa. Pułapka ubóstwa
Stopień aktywności zawodowej zależy od:
preferencji indywidualnych dotyczących pracy i korzyści z niej płynących (dochody umożliwiające wyższą konsumpcję, status społeczny, realizacja ambicji zawodowych) oraz czasu wolnego
dochodu z innych źródeł (poza pracą) np. transfery socjalne (zasiłki społeczne, stypendia, renty, emerytury), dochód z tytułu czynszu, dywidendy, itp.
kosztów stałych podjęcia pracy np. utrata zasiłku dla bezrobotnych, koszty dojazdu do pracy), itp.
poziomu płacy realnej
Krzywa obojętności konsumenta
Y2
U1
U3
U2
dochód realny
U3 > U2 > U1
Y1
E2
E1
A
B
C
t2
t1
24
0
czas wolny
AC - dochód z innych źródeł przed podjęciem pracy
AB - koszty stałe podjęcia pracy
BC = AC - AB - dochód z innych źródeł po podjęciu pracy
ABY1 - indywidualna linia budżetowa (złamana, ze względu na dochody stałe, niezależne od czasu pracy) dla niższej stawki płac
ABY2 - indywidualna linia budżetowa dla wyższej stawki płac
Równowaga na rynku pracy
Rynek pracy
płaca
realna
krzywa podaży pracy S
nadwyżka pracowników
w1
punkt równowagi
E
wE
w2
krzywa popytu na pracę D
niedobór pracowników
zatrudnienie
DE = SE
0
Czy istnieją przeszkody w kształtowaniu równowagi na rynku pracy?
Płaca minimalna, bezrobocie przymusowe. Wpływ związków zawodowych.
Rynek pracy
płaca
realna
krzywa podaży pracy S
wmin
bezrobocie przymusowe
punkt równowagi
E
wE
krzywa popytu na pracę D
L1
LE
Zatrudnienie L
0
Dochód transferowy z pracy i renta ekonomiczna
Rynek pracy
płaca
realna
krzywa podaży pracy S
punkt równowagi
E
wE
renta ekonomiczna
krzywa popytu na pracę D
dochody transferowe ekonomiczna
w0
LE
zatrudnienie
0
dochód transferowy czynnika produkcji - minimalny dochód, który skłoni go do świadczenia usług (w przypadku pracy jest to minimalne wynagrodzenie, w zamian za które dana osoba skłonna jest podjąć pracę)
renta ekonomiczna - czysta nadwyżka, dochód netto jaki uzyskuje dany czynnik produkcji ponad dochód transferowy (w przypadku pracy rentą jest nadwyżka dochodu z pracy ponad dochód transferowy)
| Dane autora: | ||