Mikroekonomia - Konkurencja doskonała i monopol

KONKURENCJA DOSKONAŁA I MONOPOL
JAKO SKRAJNE STRUKTURY RYNKU
1. Rynek - całokształt transakcji kupna i sprzedaży oraz warunki, w jakich one przebiegają Rodzaje rynków:
* klasyfikacja w/g przedmiotu obrotu:
* rynek dóbr konsumpcyjnych
* rynki czynników produkcji:
* rynek pracy
* rynek kapitału
* rynek ziemi
* podział w/g zasięgu
* rynek lokalny
* rynek regionalny
* rynek krajowy
* rynek międzynarodowy
* rynek światowy * rynek sprzedawcy i rynek nabywcy Cechy charakterystyczne
rynek sprzedawcy
rynek nabywcy
Nadwyżka
popytu
podaży
Uprzywilejowana pozycja
sprzedawcy
nabywcy
* rynek homogeniczny (jednorodny) - rynek heterogeniczny * rynek doskonały - rynek niedoskonały
3 warunki rynku doskonałego:
przejrzystość jedna cena dla
racjonalność aktów kupna i sprzedaży ? towarów o tej samej
jednorodność wartości użytkowej Funkcja rynku jako regulatora procesów gospodarczych
2. Model konkurencji doskonałej
W modelu konkurencji doskonałej występuje wielu producentów (sprzedawców) i wielu nabywców. Każdy z nich ma minimalny udział w produkcji (podaży) całej gałęzi i odpowiednio w konsumpcji (popycie), a tym samym znikomy wpływ na rynek i kształtowanie się ceny rynkowej.
W warunkach konkurencji doskonałej każde przedsiębiorstwo ma do czynienia z poziomą krzywą popytu na swoje wyroby. Oznacza to, że po obowiązującej na rynku cenie, producent może sprzedać dowolnie dużą ilość swego towaru, ale po cenie wyższej od ceny rynkowej nie sprzeda nic.
Cena ustala się na rynku, przedsiębiorstwo nie ma wpływu na jej kształtowanie -jest cenobiorcą.
Krzywa popytu na produkty przedsiębiorstwa
funkcjonującego w warunkach doskonałej konkurencji
Aby funkcja popytu na produkty przedsiębiorstwa miała taki kształt, muszą być spełnione następujące warunki:
* istnienie wielu przedsiębiorstw, z których każde ma znikomy udział w produkcji całej gałęzi
* homogeniczny (jednorodny) produkt
* rynek w pełni przejrzysty
* swoboda wejścia na rynek i wyjścia z rynku (przedsiębiorstwa nie ulegają pokusie zmowy)
3. Decyzje krótkookresowe przedsiębiorstwa przy założeniu doskonałej konkurencji W modelu konkurencji doskonałej przedsiębiorstwo jest "cenobiorcą" (price taker), tak więc cena rynkowa jest dana i nie zmienia się wraz ze zmianą produkcji w przedsiębiorstwie. Obowiązuje tu zależność:
utarg przeciętny = utarg krańcowy = cena Ponieważ utarg całkowity UC:
Utarg przeciętny jest równy cenie C: Utarg krańcowy jest także równy cenie C:
Jak wiemy z poprzednich rozważań, przedsiębiorstwo osiąga maksimum zysku w punkcie przecięcia funkcji kosztów krańcowych z funkcją utargu krańcowego. W warunkach konkurencji doskonałej funkcja utargu krańcowego pokrywa się z funkcją ceny i jest funkcją stałą. Punkt ten wyznacza optymalne rozmiary produkcji przedsiębiorstwa (optimum ekonomiczne). W warunkach równowagi całej gałęzi optimum ekonomiczne pokrywa się z optimum technicznym (przy założeniu konkurencji doskonałej) - na rys. punkt E. Wówczas cena rynkowa kształtuje się na poziomie przeciętnych kosztów całkowitych. Zysk nadzwyczajny każdego przedsiębiorstwa będącego w równowadze jest równy 0. Osiąga on zysk normalny równy kosztom alternatywnym (procentowi od kapitału oraz możliwemu wynagrodzeniu przedsiębiorcy za pracę menedżera). Dla warunków równowagi:
W sytuacji, gdy cena C nie jest ceną równowagi - optimum ekonomiczne i techniczne różnią się. Występuje zysk nadzwyczajny (lub strata nadzwyczajna):
Równowaga przedsiębiorstwa wolnokonkurencyjnego w krótkim okresie.
W warunkach równowagi (cena równowagi rynkowej = CE) w przedsiębiorstwie wolnokonkurencyjnym optimum techniczne oraz optimum ekonomiczne pokrywają się. Zysk nadzwyczajny nie występuje, jest równy zero. Oznacza to, że przedsiębiorstwo ani nie osiąga zysków nadzwyczajnych, ani nie ponosi strat.Przypadek osiągania zysku nadzwyczajnego Gdy cena jest wyższa od ceny równowagi (C1>CE) przedsiębiorstwo wolnokonkurencyjne osiąga zysk nadzwyczajny.
Przypadek ponoszenia straty nadzwyczajnej
Uwaga: Odcinek krzywej krótkookresowych kosztów krańcowych na prawo od punktu minimum przeciętnych kosztów zmiennych jest jednocześnie krótkookresową krzywą podaży produkcji.
Decyzje produkcyjne przedsiębiorstwa wolnokonkurencyjnego w krótkim okresie: Warunki krańcowe
Kryterium decyzyjne
Decyzje przedsiębiorstwa
C > KK
cena przekracza koszty krańcowe
Przedsiębiorstwo zwiększa
produkcję
C = KK
cena równa kosztom krańcowym
Optymalna wielkość produkcji (produkcja nie ulega zmianie)
C < KK
cena niższa od kosztów krańcowych
Przedsiębiorstwo zmniejsza produkcję
Warunki przeciętne
Kryterium decyzyjne
Decyzje przedsiębiorstwa
C > KPC
cena przekracza przeciętne koszty całkowite
Przedsiębiorstwo produkuje osiągając zysk nadzwyczajny
C = KPC
cena równa przeciętnym kosztom całkowitym
Przedsiębiorstwo produkuje osiągając zysk nadzwyczajny = 0
KPZ < C < KPC
cena przekracza przeciętne koszty całkowite, ale pokrywa przeciętne koszty zmienne
Przedsiębiorstwo produkuje ponosząc straty nadzwyczajne
C < KPZ
cena nie pokrywa przeciętnych kosztów zmiennych
Przedsiębiorstwo zaprzestaje produkcji
4.
Długookresowe decyzje przedsiębiorstwa wolnokonkurencyjnego
Odcinek krzywej długookresowych kosztów krańcowych na prawo od punktu minimum długookresowych przeciętnych kosztów całkowitych jest jednocześnie długookresową krzywą podaży produkcji. Cena odpowiadająca punktowi minimum długookresowych przeciętnych kosztów całkowitych jest ceną równowagi w długim okresie. Jest to cena wejścia lub cena wyjścia z gałęzi. Przy tej cenie przedsiębiorstwo osiąga zysk nadzwyczajny równy 0 (porównaj z tabelą). Warunki krańcowe
Kryterium decyzyjne
Decyzje przedsiębiorstwa w długim okresie
C > LKK
Przedsiębiorstwo zwiększa produkcję w dł. okresie
C = LKK
Optymalna wielkość produkcji w dł. okresie
C < LKK
Przedsiębiorstwo zmniejsza produkcję w dł. okresie
Warunki przeciętne
Kryterium decyzyjne
Decyzje przedsiębiorstwa w długim okresie
C > LKPC
Przedsiębiorstwo produkuje osiągając zysk nadz.>0
C = LKPC
Przedsiębiorstwo produkuje osiągając zysk nadz. = 0
C < LKPC
Przedsiębiorstwo wychodzi z gałęzi
5.
Krótkookresowe decyzje produkcyjne przedsiębiorstwa monopolistycznego Producent monopolistyczny jest cenotwórcą , sam ustala cenę. Zależność między utargiem całkowitym
utargiem przeciętnym i krańcowym Uwaga:
* Krzywa utargu przeciętnego jest jednocześnie krzywą popytu.
* Monopolista produkuje w obszarze gdzie popyt jest elastyczny (na lewo od Q*)
* Przy każdej wielkości produkcji utarg krańcowy jest niższy od utargu przeciętnego (ceny) Monopolista poszukuje jednocześnie takiego poziomu ceny (związek z popytem i z utargiem) oraz takiej wielkości produkcji (związek z kosztami wytwarzania), która maksymalizuje zysk całkowity. ZC = UC - KC ? max
gdzie:
ZC - zysk całkowity,
UC - utarg całkowity , UC = C(Q)?Q
KC - koszty całkowity KC (Q)
Warunek ekonomicznego optimum produkcji: U K = K K
Jest to jednocześnie punkt max zysku
Cena monopolistyczna C > K K Warunek optimum ekonomicznego pozostaje taki jak w przedsiębiorstwie wolnokonkurencyjnym, różnica między przedsiębiorstwem monopolistycznym a wolnokonkurencyjnym dotyczy jedynie kształtu krzywej utargu krańcowego.
1. Cena przewyższa utarg krańcowy uzyskiwany przez monopolistę
C = UP > UK
2. Monopolista kierując się maksymalizacją zysku dąży do zrównania utargu krańcowego i kosztów krańcowych
U K = K K
Wniosek:
Cena monopolistyczna zawsze przewyższa koszt krańcowy:
C > KK
( Przypomnijmy, że w wolnej konkurencji: C = KK ) Miarą siły monopolistycznej przedsiębiorstwa jest nadwyżka ceny nad kosztem krańcowym.Decyzje krótkookresowe przedsiębiorstwa monopolistycznego
Monopolista w przeciwieństwie do przedsiębiorstwa wolnokonkurencyjnego osiąga zyski nadzwyczajne nawet w długim okresie, tzw. zyski monopolistyczne (w warunkach konkurencji doskonałej - w długim okresie zyski nadzwyczajne zanikają).
Monopolista produkuje mniej i sprzedaje drożej w porównaniu z gałęzią wolnokonkurencyjną Brak krzywej podaży w warunkach monopolu
Pozytywne strony monopolu:
- koncentracja kapitału, korzyści skali,
zmniejszenie kosztów produkcji
(Shumpeter)
- B+R, innowacyjność, postęp techniczny
6.
Strategie różnicowania cen w monopolu Strategie różnicowania cen:
* Cel: zwiększenie sumy zysku
* Sposób osiągnięcia celu: segmentacja rynku i sprzedaż własnych wyrobów po różnych cenach na poszczególnych rynkach (segmentach rynku)
* Przykłady: ceny na bilety lotnicze, ceny usług telekomunikacyjnych Analiza dotychczasowa oparta była na założeniu, że każdy nabywca płaci taką samą cenę. Monopolista maksymalizując zysk dostosowuje swoje decyzje do popytu i własnych kosztów produkcji. Sprzedaje produkcję w ilości QM po cenie CM (porównaj z rysunkiem). Przypadek doskonałego różnicowania cen
Monopolista może jednak dodatkowo zwiększyć zysk pod warunkiem, że jest w stanie dokonać podziału rynku na drobne segmenty (nieskończenie małe). Sprzedaje kolejne produkty po coraz niższej cenie - oznacza to, że funkcja utargu krańcowego pokrywa się z funkcją ceny (funkcją popytu).
Może więc zwiększyć produkcję (maksymalnie do QMZ , tzn. aż do zrównania utargu krańcowego z kosztem krańcowym) i sprzedać nadwyżkę po cenach doskonale zróżnicowanych (niższych od ceny monopolistycznej CM). Wówczas jego zysk wzrośnie o obszar MAB (zaznaczony na rysunku).
Przykład liczbowy
Q
C
UC
UK
KK
KC
ZK = UK - KK
ZC = UC - KC
1
40
40
40
23
23
17
17
1
38
78
38
25
48
13
30
1
36
114
36
27
75
9
39
1
34
148
34
30
105
4
42
1
32
180
32
32
137
0
42
1
30
210
30
32
137
-4
39
6. Struktura rynku i konkurencja niedoskonała
Struktura rynku
Konkurencja niedoskonała

Struktura rynku
Konkurencja doskonała
Konkurencja monopolist.
Oligopol
Monopol





Liczba producentów
wiele
wiele
kilka
jeden
Zróżnicowanie produktu
produkty identyczne, homogeniczne
produkty zróżnicowane (bliskie substytuty)
?lokalizacja
?marka wyrobu
produkty mniej lub bardziej zróżnicowane
produkt unikalny (brak substytutów)
Wpływ na cenę
żaden
ograniczony
średni
znaczny
Swoboda wej-ścia na rynek
pełna
pełna
ograniczona
brak (silne bariery)
Korzyści skali
małe
małe
przeciętne
duże
Metody marketingu
Wymiana rynkowa lub aukcja
Reklama i konkurencja jakościowa, polityka cenowa (różnicowanie cen)
Reklama, poli-tyka cenowa
(różnicowanie cen)
Przykład
niektóre nie przetworzone produkty rolne (np. owoce, pszenica)
handel deta-liczny (art. spożywcze, benzyna); usługi (fryzjer, restauracje)
przemysł
samochodowy, elektroniczny tytoniowy, surowce (stal, aluminium)
monopole państwowe, lokalne linie telefoniczne
Uwaga: Korzyści skali osiągane w danej gałęzi mierzone są stosunkiem minimalnej efektywnej skali produkcji do wielkości rynku. Zmowa - jawne lub tajne porozumienie między przedsiębiorstwami w celu uniknięcia wzajemnej konkurencji Dotyczy najczęściej ustalania poziomu produkcji i cen (łącznej produkcji oraz podziału produkcji i tym samym zysków między poszczególnych uczestników) Kartele - prawnie usankcjonowane porozumienia tego typu Przykład - OPEC (Organizacja Państw Eksporterów Ropy Naftowej) Literatura zalecana do wykładu:
1. Nasiłowski M.: System rynkowy. Podstawy mikro- i makroekonomii, Wydawnictwo Key Tex, Warszawa 1996:
* roz. 6. Teoria funkcjonowania przedsiębiorstwa s. 117-153 2. Begg D., Fischer S., Dornbusch R.:Ekonomia tom 1, PWE, Warszawa 1993
lub: Begg D., Fischer S., Dornbusch R.:Ekonomia. Mikroekonomia, PWE, Warszawa 1996
* roz. 9. Konkurencja doskonała i pełny monopol... s. 231-265
* roz. 10. Struktura rynku i konkurencja niedoskonała s. 267-291 3. Samuelson P.A., Nordhaus W.D.: Ekonomia 1, PWN, Warszawa 1995
* roz. 22. Podaż w warunkach konkurencji s. 714-756
* roz. 23. Konkurencja niedoskonała... s. 757-800
* roz. 24. Niedoskonała konkurencja i polityka antytrustowa... s. 801-837 4. Oyrzanowski B.: Mikroekonomia, z serii "Biblioteka menedżera", Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996
* roz. III.6. Przedsiębiorstwo. Strona podaży i popytu... s. 95-113
* roz. III.7. Konkurencja niedoskonała s. 115-141
Konkurencja doskonała i monopol - przykłady, ćwiczenia, zadania Zadanie 1 Kiedy przedsiębiorca-monopolista będzie zwiększał, a kiedy zmniejszał rozmiary wytworzonej produkcji, jeśli dąży do osiągnięcia jak najwyższego zysku. Do dyspozycji ma następujące dane: Q
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
UP
50
45
39
34
28
23
18
12
7
2
KPC
45
32
24
19,5
16,4
15
16
17
19
22
Q - wielkość produkcji
UP - utarg przeciętny
KPC - przeciętne koszty całkowite
Zadanie 2 Oblicz, przy jakich rozmiarach produkcji przedsiębiorstwo, działające w warunkach doskonałej konkurencji, osiąga najwyższy zysk na jednostkę produkcji oraz najwyższy zysk całkowity. Cena wynosi 28 jednostek pieniężnych, zaś koszty kształtują się tak jak w poprzednim zadaniu. Q
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
KPC
45
32
24
19,5
16,4
15
16
17
19
22
Q - wielkość produkcji
KPC - przeciętne koszty całkowiteZadanie 3 W poniższej tablicy podane są wybrane informacje na temat cen, rozmiarów produkcji, utargów i kosztów produkcji w trzech przedsiębiorstwach, działających w warunkach doskonałej konkurencji. Przedsię-biorstwo
C
Q
UC
KC
KS
KZ
KPC
KPZ
KK
I

4 000
100 000

20 000


20
25
II


60 000
60 000

48 000
min
4

III
4
2 000

7 000

6 000




Uzupełnij brakujące dane i odpowiedz, czy w tych warunkach należałoby:
1. zwiększyć produkcję
2. utrzymać dotychczasowy poziom produkcji
3. podnieść cenę
4. zmniejszyć produkcję
Co możesz powiedzieć o osiąganym zysku poszczególnych przedsiębiorstw.
Zadanie 4 Poniższa tablica zawiera wskaźniki koncentracji (hipotetyczne) i informacje o korzyściach skali w różnych gałęziach.
Gałąź
Wskaźnik koncentracji
Liczba przedsiębiorstw mieszczących się na rynku przy produkcji równej minimalnej skali efektywnej
1
100
1
2
11
221
3
81
3
4
49
5
5
21
195
Odpowiedz na następujące pytania:
1. Która z gałęzi najprawdopodobniej stanie się monopolem?
2. Która gałąź będzie działać w warunkach zbliżonych do konkurencji doskonałej?
3. W której gałęzi warunki sprzyjają powstaniu oligopolu?



Dane autora:




wiedza.diaboli.pl / Mikroekonomia

190 IP banned